viernes, 4 de diciembre de 2015

COBRAS E SERPES

COBRA CON ÁS.- Ao chegar a certa idade, convértense en cobras aladas. Logo seguen o mesmo camiño cos dragons ata Babilonia.
    Os que as viron, saben que seguen o curso dos ríos ata o mar. Os que as viron tamen mortas afirman que as ás son de coiro de cores verdes a marelos.
     A sombra das cobras ameiga a quen colle por abaixo.
 
COBRA CON ÁS.- Al llegar a cierta edad, se convierten en culebras aladas. Después siguen el mismo camino que los dragones hasta Babilonia.
    Los que las vieron, saben que siguen el curso de los ríos hasta el mar. Los que también las vieron muertas, afirman que las alas son de cuero de colores verdes y amarillos.
    La sombra de las culebras hechiza a quien coge por debajo.

COBRA DE SETE CABEZAS.- As cobras de sete cabezas raptan mozas e tamen gardan os tesouros. Pódese matalas pero para elo hai que cravarlle unha agulla na cabeza do medio.
 
COBRA DE SETE CABEZAS.- Las culebras de siete cabezas raptan muchachas y también guardan tesoros. Se puede matarlas pero para ello hay que clavarle una aguja en la cabecia del medio.

DRAGON.- Serpe xigantesca que ten pes e ás. Teñen unha cuncha enriba da cabeza. Asubían como basiliscos e tamén posuen o don da palabra. Son feros, voraces e moi lonxevos. Cando lles chega a hora, marchan cara Babilonia.
 
DRAGÓN.- Serpiente gigantesca que tiene pies y alas. Tienen una concha encima de la cabeza. Silvan como los basiliscos y también tienen el don de la palabra. Son feroces, voraces y muy longevos. Cuando les llega su hora marchan hacia Babilonia.

OVO DRUIDICO.- Tamén chamados Ovos do Mundo. Nacen da baba dunha serpe e representan o Universo.
    O que se fai con un, pode sair con ben dos xuizos e tamen conseguir a protección dos poderosos.       
     Na Galiza tense conxeturado sobre a sua existencia, crendo que so houbo dous, si ben alguns creen que eran ovos feitos en cristal negro.
 
OVO DRUIDICO.- También llamados Ovos do Mundo. Nacen de la baba de una serpiente y representan el Universo.
     El que consigue uno puede salir airoso de los juicios y también consguir la protección de los poderosos. En Galicia se tiene conjeturado sobre su existencia, creyéndose que solo hubo dos, si bien algunos creen que eran huevos hechos en cristal negro.

RAÍÑA DAS SERPES.- Conta unha lenda que en Paderne perto de Betanzos, houbo unha invasión de serpes. Os veciños acudiron os frades. Un deles argallou para atrapar na sua furada a raiña das serpes. Puxolle como isca unha oca para que picara e picou.
     O frade fíxose coa pedra negra que levaba inserida na cabeza e mandou engarzar dita pedra nun anel, que despois lle ofreceu a Virxe.
 
RAIÑA DAS SERPES.- Cuenta una leyenda que en Paderne, cerca de Betanzos, hubo una invasión de serpientes. Los vecinos acudieron a los frailes. Uno de ellos discurrió sobre el modo de atrapar en su madriguera a la reina de las serpientes. Le puso como cebo una oca para que picara y picó.
    El fraile se hico con la piedra negra que llevaba insertada en la cabeza, y mandó engarzar dicha piedra en un anillo que luego le ofreció a la Virgen.
 
SAAVEDRA.- Serpe xigantesca que adoraban os baluros na sua cidade de Veria. Alceo que era cristián, matouna. Por eso foi o primeiro dos Saavedra.
 
SAAVEDRA.- Serpiente gigantesca que adoraban los baluros en su ciudad de Veria. Alceo que era cristiano la mató. Por eso fué el primero de los Saavedra.

SERPE DO BOSQUE DE CONS.- Serpe que atrae os nenos e as mozas para comelos. O parecer é enorme. Unha donicela que fai vixilancia faina fuxir co que salva moitas vítimas.
 
SERPE DO BOSQUE DE CONS.- Serpiente que atrae a los niños y a las muchachas para comerlos. Al parecer es enorme . Una comadreja que hace vigilancia la hace huir, con lo que salva muchas víctimas.
 
SERPE MARIÑA.- O esteiro de Coído en San Cibrao, cada sete anos achégase unha serpe xigantesca que vai alí a poñer os ovos dende tempos moi remotos. Devora todo o que se lle pon por diante, polo que todo o mundo afástase do coido canto pode.
 
SERPE MARIÑA.- Al estuario de Coído enSan Cibrao, se allega cada siete años una serpiente gigantesca que desde tiempos remotos va allí para poner los huevos. Devora todo lo que se le pone por delante, por lo que todo el mundo se aparta del peñascal cuando puede.

SERPE NEGRA.- Acredítase en moitos relatos que a serpe que garda o tesouro é negra. Curiosamente a especie de cobra mais grande de Galiza e negra.
 
SERPE NEGRA.- Se da por cierto en muchos relatos que la serpiente que guarda el tesoro es negra. Curiosamente la especie de culebra más grande de Galicia es negra.

SERPE XIGANTE.- Mito tamén da zona de San Cibrao, onde se cree que habita una serpe xigante nos muiños asulagados da parroquia de Castelo, pero que raramente se deixa ver. É probable que sexa filla da Serpe Mariña.
 
SERPE XIGANTE.- Mito también de la zona de San Cibrao, donde se cree que habita una serpiente gigante en los molinos sumergidos de la parroquia de Castelo, pero que raramente se deja ver. Es probable que sea hija de la Serpe Mariña.

XERPA.- Son mulleres con medio corpo de serpe, que viven nos pozos dos ríos e afogan ós mozos.
 
XERPA.- Son mujeres con medio cuerpo de serpiente, que viven en los pozos de los rios y ahogan a los jóvenes.

miércoles, 2 de diciembre de 2015

LOBISHOMES

CORREDORES.- Nacen por fada. Convértese en corredor o último de sete irmans do mesmo sexo. Saen pola noite, espídense e buscan un lugar no bosque onde durmise un animal, tanto pode ser vaca, lobo, can, porco, gato ou calquer outro, deitándose no sitio e tomando a forma del. De seguido comeza a carreira. Por forza ten que pasar sete pontes, sete fontes, e sete montes. Crese que o de sete é por ser unha cousa por cada irmán. Se atopa alguén no camiño que lle faga sangue, recupera a sua forma humana.
 
CORREDORES.- Nacen por destino. Se convierte en corredor el último de siete hermanos del mismo sexo. Salen por las noches, se desnudan y buscan un lugar en el bosque en el que durmiese un animal, tanto puede ser una vaca , lobo, perro, cerdo, gato o cualquier otro, acostándose en el mismo sito y tomando la forma de el. Seguidamente comienza la carrera. Tiene que pasar forzosamente por siete puentes, siete fuentes y siete montes. Se cree que lo de siete es debido a una cosa por cada hermano. Si encuentra a alguien en el camino que le haga sangrar, recupera su forma humana.

LOBISHOME.- É home ou muller que se transforma en lobo. Esto pode ocorrer por varias causas: Por maldición dos pais; por ter nacido na noite de Nadal ou de Venres Santo ou por ser o sétimo ou o noveno irmán do mesmo sexo.
   Cando a persoa sinte un anceio irrefrenable de arrolarse na terra e cando empeza o proceso de transformación. Soe ocorrer na media noite. Envórcase onde fixeran cama os lobos reais e faise coma eles, superándoos  incruso en forza, intelixenza e crueldade.
   O lobishome no seu estado, adícase a atacar, matar e devorar persoas, sen que haxa arma que o poda matar ou ferir.
 
LOBISHOME.- Es un hombre o mujer que se transforma en lobo. Esto puede ocurrir por varias causas: Por maldición de los padres; por tener nacido en la noche de Navidad o de Viernes Santo o por ser el séptimo o noveno hermano del mismo sexo.
   Cuando la persona siente un ansia irrefrenable de enrrollarse en la tierra es cuando empieza el proceso de transformación. Suele ocurrir hacia la media noche. Se revuelca donde hicieron cama los lobos reales y se hace como ellos, superándolos incluso en fuerza, inteligencia y crueldad.
   El lobishome en su estado, se dedica a atacar, matar y devorar personas, sin que haya arma que lo pueda matar o herir.
 
LUBISÓN.- Varón primoxénito dunha familia de nove irmans, que se transforma en can. Ás doce da noite sae da casa e diríxese cara un lugar onde haxa unha cruz para transformarse para logo xuntar todos os cans da contorna aos que capitanea para andar de correría ata que antes do mencer recobra a sua forma human e volta para casa.
 
LUBISÓN.- Varón primogénito de una familia de nueve hermanos que se transforma en perro. A las doce de la noche sale de casa y se dirige hacia un lugar donde haya para transformarse para después juntar a todos los perros del contorno a los que capitanea para andar de correrias, hasta que antes del amanecer recobra su forma humana y vuelve a casa.

MALDICION DOS PAIS.- As transformacions en lobishome ou lubisón, prodúcense por  mor da maldición dos pais, e teñen que cumprirse ata que remata o prazo, agás que se lle faga sangue a vítima. Predominan as transformacions en lobo, porque se cre que é o mellor castigo, para os que nunca se ven fartos de carne.
 
MALDICION DOS PAIS.- Las transformaciones en lobishome o en lubisón se producen debido a la maldición de los padres, y tienen que cumplirse hasta que termina el plazo, salvo que se le haga sangre a la víctima. Predominan las transformaciones en lobo, porque se cree que es el mejor castigo, para los que nunca se hartan de carne.

PEEIRA DOS LOBOS.- É unha muller que sen converterse en loba, vive con eles, enténdeos, dalles ordes, gobernaos, come con eles, e pode facer matar ou  salvar persoas.
   Soe ser a maior ou a menor de sete irmás, que debido a un fado fuxen da sua casa e vanse a vivir cos lobos a sua madrigueira.
 
PEEIRA DOS LOBOS.- Es una mujer que se convierte en loba, vive con ellos, los entiende, les dá ordenes, los gobierna, come con ellos, y puede hacer matar o salvar personas.
   Suele ser la mayor o bien la menor de siete hermanas, que debido al destino huyen de su casa y se van a vivir con los lobos en su madriguera.

martes, 1 de diciembre de 2015

SABIOS E VEDOIROS

AGOIREIROS.- Cando unha nena ou un neno son batizados e o crego equivócase e en vez de poñerlles o óleo dos vivos, ponlle o dos mortos deixaos marcados. Cando este rapaciños cheguen a vellos teran a facultade de predecir a morte dunha persoa ainda que haxa moita distancia polo medio.
 
AGOIREIROS.- Cuando una niña o un ñiño son bautizados y el cura se equivoa y en vez de ponerles el óleo de los vivos, le pone el de los muertos, los deja marcados. Cuando estes chiquillos lleguen a viejos , tendrán la facultad de predecir la muerte de una persona, aunque esta esté a mucha distancia.

ANTARUXO.- Vedoiro feo de cara longa e de aspecto desleixado que polas noites adícase a anunciar a morte das persoas. Pode que o antaruxo sexa un embruxado.
 
ANTARUXO.- Adivinador feo de cara larga y de aspecto desastrado que por las noches se dedica a anunciar la muerte de las personas. Puede que el "antaruxo" sea un hechizado.

ARRESPONSADOR.- Home ou muller que por rezar tódolos días un responso sen trabucarse, ten o don de saber o paradoiro das persoas, animais ou cousas. Poden arresponsar para que a persoa, animal ou cousa non se extravíe.  Tamen poder arresponsar para maldicir lobos, águias e feras, co fin de evitar danos e incruso, facer que o lobo, deixe caer da boca  a presa polo efecto máxico do seu responso.
 
ARRESPONSADOR.- Hombre o mujer que por rezar todos los días un responso sin equivocarse, tiene el don de adivinar el paradero de las personas, animales o cosas. Pueden responsear para que la persona, animal o cosa no se extravíe. También pueden responsear para maldecir lobos, águilas y fieras, con el fin de evitar los daños que puedan causar e incluso, hacer que el lobo, deje caer de la boca su presa, por el efecto mágico de su responso.

CORPO ABERTO.- Corpo dunha persoa viva no que pode chegar a introducirse un espírito extraño que adoita a ser a alma dun defunto que escolle o corpo aberto para falar e manifestarse.
 
CORPO ABERTO.- Cuerpo de una persona viva en el que puede ingroducirse un espíritu extraño que acostumbra a ser el alma de un difunto, que escoge el cuerpo abierto para hablar y manifestarse.

CORPO SANTO.-Persoas que pola sua gran devoción relixiosa, permanecen a maior parte do tempo encamados, sen comer nin beber. Poden padecer algún tipo de catalepsia e moitas veces estigmas. Estas persoas son consideradas santos aos que se lles supoñen facultades para curar doenzas co poder das suas pregarias.
 
CORPO SANTO.- Personas que por su gran devoción religiosa, permanecen la mayor parte del tiempo encamados, sin comer ni beber. Pueden padecer algún tipo de catalepsia y muchas veces estigmas. Estas personas son consideradas santos a las que se les suponen facultades para curar enfermedades con el poder de sus plegarias.

LILA DE MAZAIRA.- Sabia da comarca de Castrocaldelas que se negaba a botar as cartas os días con erre por ser días nefastos.
 
LILA DE MAZAIRA.- Sabia de la comarca de Castrocaldelas que se negaba a echar las cartas los días con erre por ser nefastos.

PASTEQUEIRO.- É posuidor do segredo e das artes para curar o meigallo. Sérvense de oracions e ritos que executan sempre en lugar sagrado. Son persoas devotas e desinteresadas.
 
PASTEQUEIRO.- Es poseedor del secreto y de las artes para curar el hechizo. Se sirven de oraciones y rituales que ejecutan siempre en lugar sagrado. Suelen ser personas devotas y desinteresadas.

SABIOS.- Curandeiros e curandeiras que se dedican a facer o ben. Aprenden dos libros e da tradición ainda que hai casos nos que lles veu o don por fada ou por ter falado no ventre da nai.
Adiviñan o paradoiro das cousas roubadas e o porvir. Curan doenzas, asi como o mal de ollo, o meigallo, a envexa e tamén expulsan os demos e outros males causados por bruxeria.
 
SABIOS.- Curanderos y curanderas que se dedican a hacer el bien. Aprenden de los libros y de la tradición, aunque exiten casos en los que le viene el don por destino o por haber hablado en el vientre de la madre.
Adivinan el paradero de las cosas robadas y el porvenir. Curan las enfermedades, así como el mal de ojo, el hechizo, la envidia y también expulsan los demonios y otros males causados por brujería.

SAUDADOR.- Dador de saúde. Persoa que cura doenzas como a rabia e as chagas, co seu bafo ou co cuspe. Pode ser tanto home como muller , que teñen este don por nacemento, por ser o sétimo ou o noveno irmán do mesmo sexo e non sendo lobishome nin meiga.
 
SAUDADOR.- Dador de salud. Persona que cura enfermedades como la rabia y las llagas, con su baho y con su saliba. Puede ser tanto hombre como mujer, que tienen este dor por nacimiento, o por ser séptimo o noveno hermano del mismo sexo y sno siendo "lobishome" ni "meiga".

TALLADOR.,- Maiormente son mulleres, que teñen a facultade de tallar, coutar, a enfermidade chamada Goxo, que é unha erupción granular da pel que deixa retratado o animal que a causou coa sua pezoña: araña, cobra, alacrán etc.
 
TALLADOR.- Mayormente son mujeres que tienen la facultad de tajar o limitar la enfermedad llamada Goxo, que es  una erupción granular de la piel que deja retratado el animal que la causó, con su ponzoña: araña, culebra, alacrán, etc.
 
VEDOIRO.- Home ou muller que pode ver as ánimas e o lugar no que están no outro mundo. Tamén saben dos tesouros e as persoas perdidas.
 
VEDOIRO.- Hombre o mujer que puede ver las ánimas y el lugar en el que están en el otro mundo. También saben de los tesoros y las personas perdidas.

lunes, 30 de noviembre de 2015

XIGANTES

ACHAIACOTOS.- É un xigante socio do Arrincapiñeiros e de Xoanciño, o Oso. Achaiaba outeiros arrastrando o seu cú pola terra. Traizoou a Xoanciño o Oso, e casou cunha das mozas liberadas da casa do demo.
ACHAIACOTOS.- Es un gigante socio del Arrincapiñeiros y de Xoaniño o Oso. Allanava colinas arrastrando su culo por la tierra. Traicionó a Xoanciño o Oso, casándose con una de las muchachas liberadas de la casa del demonio.

ARRINCAPIÑEIROS.- Este xigante arrincaba os piñeiros cunha man. Foi compañeiros de aventuras de Xoanciño o Oso e si ben tivo unha pelexa co demo e a perdeu, co anterior e mais o Achaiacotos, conseguiron salvar as mozas retidas polo demo e fuxir con elas.
ARRINCAPIÑEIROS.-  Este gigante arrancaba los pinos con una mano. Fué compañero de aventuras de Xoanciño o Oso, y si bien tuvo una pelea con el demonio y la perdió, con el anterior y con el Achaiacotos, consiguieron salvar a las muchachas retenidas por el demonio y huir con ellas.

CARCAMANS.- Raza de piratas míticos da Illa de Arousa.
CARCAMANS.- Raza de piratas míticos de la Isla de Arousa.

ENREDOS.- Si ben estes seres non son xigantes, adoitan a amorear tesouros que agachan no sochán, e consiguen que os xigantes se encarguen de protexelos. Estes seres aparecen con formas indefinidas e tentan pasar desapercibidos. Non queren ser desencantados nin se deixan desencantar.
ENREDOS.-Si bien estos seres no son gigantes, acostumbran a amontonar tesoros que esconden en el subsuelo y consiguen que sean los gigantes los que se encarguen de protegerlos. Estes seres aparecen con formas indefinidas e intentan pasar desapercibidos. No desean ni se dejan desencantar.

OLLÁPARO.- Especie de xigante antropófago que só ten un ollo no medio da fronte, é feroz, moi salvaxe e brután, gran comellón e vive en cavernas nas montañas de Lugo e Ourense. Asemella ós cíclopes da mitoloxía grega.
OLLÁPARO.- Especie de gigante antropófago que solo tiene un ojo en el medio de la frente, es feroz, muy salvaje y bruto, gran comilón y vive en cavernas en las montañas de Lugo y Ourense. Se parece a los cíclopes de la mitología griega.

OLLAPIN.- Ser parecido o olláparo, pero cun só ollo na caluga, si ben neste caso non se sabe ben si era un xigante. Vivía nos montes da comarca do Bolo.
OLLAPIN.- Ser parecido al olláparo, pero con un solo ojo en la nuca, si bien en este caso no se tiene  la certeza de que fuese un gigante. Vivía en los montes de Viana do Bolo.

XIGANTES.- Raza de gardadores de tesouros soterrados baixo das mámoas e os castros. Se ben atemorizan polo seu porte se pode arredalos fácilmente como por exemplo estrelarlles un ovo de pita negra na fronte.
Estos seres non morren nunca. Cando xa esta eivados, guíndanse nun rio e deixanse levar pola corrente ata chegar o fondo do mar.
GIGANTES.- Raza de guardines de tesoros enterrados bajo las medorras y los castros. Si bien atemorizan por su aspecto se puede alejarlo fácilmente como por ejemplo estrellándoles un huevo de gallina negra en la frente.
     Estes seres no mueren nunca. Cuando ya están tullidos, se tiran a un río y se dejan llevar por la corriente hasta llegar al fondo del mar.

XOANCIÑO, O OSO.- Xigante que é protagonista principal de contos da tradición oral galega.
Ó parecer naceu nunha cova das relacións entre unha muller e un oso. Conseguiu fuxir da cova ca sua nai, pero foron perseguidos polo oso que finalmente matou á muller.
Dende enton Xoanciño andivo só polo mundo. Traballaba nas casas dos labregos, pero comía moito e sempre o despedían porque custaba muito mantelo.
Protagonizou moitas aventuras. Algunhas como socio de outros xigantes.
XOANCIÑO O OSO.- Gigante que es protagonista principal de los cuentos de la tradición oral gallega. Al parecer nació en una cueva de las relaciones entre una mujer y un oso. Consiguió huir de la cueva con su madre, pero fueron perseguidos por el oso que finalmente mató a la mujer.
     Desde entonces Xoanciño anduvo solo por el mundo. Trabajas en las casas de los labradores, pero comía mucho y acababan despidiéndolo por lo mucho que costaba mantenerlo.
    Protagonizó muchas aventuras. Algunas como socio de otros gigantes.

domingo, 29 de noviembre de 2015

FITOLATRIAS

ALQUIMILA.- Tamén chamada Pé de León e Pata de Lobo. É unha pranta que estiña moi ben as feridas. Segundo a crenza popular, posta en bafos, volve mil veces doncela ás que teñan interese en selo.
ALQUIMILA.- También llamada "Pé de León" y "Pata de Lobo". Es una planta que restaña muy bien las heridas. Según la creencia popular, puesta en vahos , vuelve hasta mil veces doncella a las que tengan ingterés en serlo.
ACIVRO.- Segundo as nosas xentes, ten propriedades máxicas, xa que con unha pola do mesmo, o  "acivriño" e baseandose no libro do "Ciprianillo", se posuen facultades prodixiosas para namorar.
ACIVRO.- Según nuestras gentes, tiene propiedades mágicas, ya que con una rama del mismo, el "acivriño" y baándose en el libro del "Ciprianillo", se obtienen facultades prodigiosas para enamorar.

ACIÑEIRA.- Árbore de feitura e tamaño moi variables, con folla elípticas, arpadas e espiñentas. O seu froito, a landra, utilizouse de sempre no noso pais para alimento do gando porcino. Murguia, dixo que as aciñeiras na Bretaña, tiñan a propriedade de sandar a xente, deixando a sua roupa pendurada das polas, si ben esto na Galiza, faise cos carballos.
ACIÑEIRA.-  Árbol de hechura y tamaño muy variables, con hojas elípticas, dentadas y espinosas. Su fruto, la bellota, se utilizó desde siempre en nuestro país para alimento del ganado porcino. Murguia, dijos que las "aciñeiras" en la Bretaña Francesa, tenían la propiedad de curar a la gente, dejando su ropa colgada de las ramas, si bien esto en Galicia, se hacia con los robles.
AMENEIRO.- Árbore ó que tamen se lle chama "pau do demo". Abondoso en terreos húmidos, e nas lamelas e regueiros de Galiza. A sua madeira, moi apreciada, emprégase para os eixos dos carros, para obras, e incruso, para útiles domésticos; pratos, cuncas, zocos.
AMENEIRO.- Árbol al que también se denomina "Pau do demo". Abundante en terrenos húmedos, y en los pequeños prados y arroyos de Galicia. Su madera, muy apreciada, se emplea para los ejes de los carros, para obras, e incluso, para útiles domésticos: platos, tazas, zuecas.
CARBALLO.- Considerado na antigüidade como unha árbore sagrada, conserva nas crenzas tradicionais, unha serie de virtudes.
Curan a sarna, esfregando o corpo contra eles, e deixando a roupa pendurada das suas polas.
Ó redor de algúns executábanse ritos para curar o tangaraño. Tamén curan afeccions dos osos. Así mesmo, son eficaces contra meigallos, feridas dos ollos, etc.
Arredor dos vellos carballos ergueronse moitos santuarios, pero pouco a pouco foron pasando ós santos as propriedades dos carballos.
CARBALLO.- Considerado en la antiguedad como un árbol sagrado, conserva en las creencias tradicionales una serie de virtudes.
Curan la sarna, frotando el cuerpo contra ellos, y dejando la ropa colgada de sus ramas.
Alrededor de algunos se ejecutaban rituales para curar el raquitismo. También curan afecciones de los huesos. Asimismo son eficaces contra los hechizos, heridas de los ojos, etc.
Alrededor de los viejos robles se levantaron muchos santuarios, pero poco a poco fueron pasando los santos a las propiedades de los robles. 

FLOR DE SANTO ANDRÉ.-É unha flor de resurrección.
FLOR DE SANTO ANDRÉ.- Es una flor de resurrección.

FLOR DE LIROLAI.- Flor con propriedades maravillosas que medra nas ribeiras. É un lirio de cor violeta. Arreda todolos males, incruso a fame e o cansanzo, pero só nas mans dunha persoa inocente.
FLOR DE LIROLAI.- Flor con propiedades marabillosas que crece en las riberas de los ríos. Es un lirio de color violeta. Aleja todos los males, incluso el hambre y el cansancio, pero sólo en las manos de una persona inocente.

HERBA CARALLEIRA.- Herba que só coñecen algunhas mulleres. Aquela que busca o amor dun home, mestúraa con auga é dalla a beber ó desexado.
HERBA CARALLEIRA.- Hierba que solo conocen algunas mujeres. Aquella que busca el amor de un hombre, la mezcla con agua y se la da de beber al deseado.
HERBA CABREIRA.- Nace, pasados sete anos, do bafo que botan pola ventá esquerda do nariz as crías das mulas no primeiro espurrido. Outros din, que nace onde mexan as cabaleirías, despois de sete anos.
Ten moitas virtudes marabillosas: Posta na auga nada contracorrente; se se fregan cartos con ela, volven as mans, desposis de usalos nun pago; abre tódalas as fechaduras; se se segan os prados onda a haxa, chove; protexe contra o hipnotismo e as visións. Segundo o "Ciprianillo" o que atope esta herba e a garde, obriga os Encantos a darlle os tesouros agochados. As meigas úsanla nos seus feitizos.
HERBA CABREIRA.- Nace, pasados siete años, del vaho que hechan por la ventana izquierda de la nariz las crías de las mulas en el primer estornudo. Otros dicen que nace donde mean las caballerías, después de siete años.
Tiene muchas virtudes marabillosas. Puesta en el agua nada contracorriente; si se restriegan cuartos con ella, vuelven a las manos, después de usarlos en un pago; abre todas las cerraduras; si se siegan los prados en los que la haya, llueve; protege contra el hipnotismo y las visiones. Según el "Ciprianillo", el que encuentre esta hierba y la guarde, obliga a los Encantos a entregarle los tesoros escondidos. Las meigas la usas para sus hechizos.
HERBA DE NAMORAR.- É unha pranta leñosa con froles en capítulos, de cor branco ou rosa, que só medra nos confins mais occidentais do mundo, ou sexa, nas costas galegas e o lugar onde mellor medra é en Santo André de Teixido.
HERBA DE NAMORAR..- Es una planta leñosa con flores en capítulos, de color blanco o rosa, que solo crece en los confines más occidentales del mundo, o sea, en las costas gallegas, y el lugar donde mejor crece es en Santo André de Teixido.

HERBA DO AIRE.- Herba que só se pode coller na noite de S. Xoan, antes de que a estrague o sol. Evita o mal de ollo e aplaca tódalas dores.
HERBA DO AIRE.- Hierba que solo se puede cogen en la noche de S. Juan, antes de que la destruya el sol. Evita el mal de ojo y aplaca todos los dolores.
HERBA DOS ENCANTOS.- Úsana para producir encantos. É de froles brancas, dúas antenas, ovario sobresainte, sépalos verdes cara abaixo, follas mates, pelos nos nervos. Medra nos bosques e é tamen a herba das bruxas.
HERBA DOS ENCANTOS.- La usan para producir encantos. La usan para producir encantos. Es de flores blancas, dos antenas, ovario sobresaliente, sépalos verdes hacia abajo, hojas mates, pelos en los nervios. Crece en los bosques y es también la hierba de las brujas.
HERBA ENCANTADA.- É fertilizante e de extraordinario poder.
HERBA ENCANTADA.- Es fertilizante y de extraordinario poder.
HERBA GRILEIRA.- Herba con maravillosas propriedades curativas, que medra nos rios, pozos e aceas. Chámase así, polos grelos que bota.
HERBA GRILEIRA.- Hierba maravillosa de propiedades curativas, que crece en los ríos, pozos y aceñas. Se llama así por las nabizas que echa.

LEÑO.- Nalgunhas comarcas luguesas, logo de limpar a lareira, ácéndese a noite de Nadal un gran lume no que se bota un leño groso, que a de durar todo o ano, acendendoó todolos dias aínda que de noite se apague. Este leño ou tizón que ten certo carácter sagrado e familiar, consérvase relixiosamente para facelo arder no lume cando oorre unha calamidade ou ameaza unha tempestade forte.
LEÑO.- En algunas comarcas lucenses, después de limpiar la piedra del hogar, la noche de Navidad se enciende un gran fuego, en el que se echa un grueso leño, que ha de durar todo el año, encendiéndolo todos los días, aunque por la noche se apague. Este leño o tizón, que tiene cierto carácter sagrado y familiar, se conserva religiosamente para hacerlo arder en el fuego cuando ocurre una calamidad o amenaza una tempestad fuerte.

LOUREIRO.- Árbore con poderes precautorios. Na Terra Chá prántase a carón das casas como elemento de protección.
LOUREIRO.- Árbol con poderes precautorios. En la Terra Chá se planta al lado de las casas como elemento de protección.
NOGUEIRA.- Árbore rica en substancias amargas e tanino. Follas e cortiza empréganse na medicina popular, no interior como purgante e no exterior contra das doenzas do cute. Os paisans gárdanse da sombra da nogueira por crela nociva.
NOGUEIRA.- Árbol rico en sustancias amargas y tanino. Hojas y corteza se emplean en la medician popular, en el interior como purgante y en el exterior contra las enfermedades del cutis. Los paisanos se alejan de la sombra de la "nogueira", porque la creen nociva.
OLIVEIRA.- Árbore relacioada coa morte. Nalgunhas igrexas rurais, poden verse ainda nos adros, oliveiras que dan sombra as sepulturas, cumprindo así a súa función de árbores funerarias e simbolizando a paz das campas.
OLIVEIRA.- Árbol relacionado con la muerte. En algunas iglesias rurales se puede ver todavía en los atrios, "oliveiras" que dan sombra a las sepulturas, cumpliendo así su función de árboles funerarias y simbolizando la paza de los sepulcros.

sábado, 28 de noviembre de 2015

RABENOS E HOMES SALVAXES

CACHAN.- Demo moi luxurioso que polas noites ten relación cos humanos. É un incubo e se cadra tamen se trata dun fauno ou un sátiro.
 
CACHAN.- Demonio muy lujurioso que por las noches mantiene relaciones con los humanos. Es un íncubo y tal vez también se trate de un fauno o un sátiro.

HOME DAS BUBAS.- Mito da zona de Verín. Trátase dun home moi repulsivo, que ten por costume perseguir as pastoras ata cansalas para violalas, polo que tamén se trata doutra especie de sátiro. Tamén anda polos tellados dos muiños, como os trasnos.
 
HOME DAS BUBAS.- Mito de la zona de Verín. Se trata de un hombre muy repulsivo, que tiene la costumbre de perseguir a las pastoras hasta cansarlas para violarlas, por lo que también se trata de otra especie de sátiro.
También anda por los tejados de los molinos, como los trasnos.

HOME MISTERIOSO.- Persoaxe que se aparecía na zona de Moaña. Vestía chaqueta negra, camisa branca, e pantalon marron. Tiña por costume acompañar a xente que ía polos camiños da zona, ata que o chegar o ría desaparecía de repente, non se sabe si co proposito de despistar a xente ou meterlle medo.
 
HOME MISTERIOSO.-´Personaje que se aparecía por la zona de Moaña. Vestía chaqueta negra, camisa blanca, y pantalón marrón. Tenía la costumbre de acompañar a la gente que iba por los caminos de la zona, hasta que al llegar a la ría desaparecía. repentinamente, no se sabe si con el proposito de despistar a la gente o metele miedo.

MECO.- Especie de sátiro ou home salvaxe que violaba as mulleres, sen deixar solteiras nin casadas.
 
MECO.- Especie de sátiro u hombre salvaje que violaba a las mujeres, sin dejar solteras ni casadas.

RABENO MARELO.- É un home alto e fraco, que viste un traxe de cor descolorida e pucha de viseira. Vagabundea polos sitios deshabitados para violar impunemente as mozas que consigue atrapar. É, pois tamén un sátiro.
 
RABENO MARELO.- Es un hombre alto y flaco, que viste un traje de color descolorido y gorra de visera. Vagabundea por los sitios deshabitados para violar impunemente a las muchachas que consigue atrapar. Es, también un sátiro.

VAKNER.- Ser fantástico que atacaba os pelengrins que intentaban chegar a Fisterra. No século XV, o bispo armenio Mártir, que peregrinou a Compostela, e seguiu ata Fisterra, e atopouse con el no camiño, describiuno como un ser silvestre moi grande e moi dañino. Os habitantes do país marabillavanse de que o bispo poidese zafarse do vakner, posto que grupos de ata vinte persoas, non puideran pasar.
 
VAKNER.- Ser fantástico que atacaba a los peregrinos que intentaban llegar a Finisterre. En el siglo XV, el obispo armenio Mártir, que peregrinó a Compostela, y siguió hasta Finisterre, se encontró con el en el camino, describiéndolo como un ser asilvestrado muy ggrande y muy dañino. Los habitantes del país se marabillaban de que el obispo pudiera zafarse del vakner, puesto que grupos de hasta veinte personas, no pudieran pasar.

NUBEIROS E TRONANTES

ESCOLER.- Humano que ten a facultade de provocar tronos e treboadas. Os escoleres son traslidos, estudantes de artes ocultas na Escola Diabólica, que de tanto ler acadan un certo grau de tolemia que lles permite levitar. Andan polo mundo de esmoleiros e para formar unha treboada fan unha polvoriña.

ESCOLER.- Ser humano que tiene la facultad de provocar truenos y tempestades. Los "escoleres" son trasleídos, estudiantes de artes ocultas en la "Escola Diabólica", que de tanto leer alcanzan un cierto grado de locura, que les permite levitar. Andan por el mundo de pedigüeños y para formar una tempestad hacen una "polvoriña".

EUSEBIO DE MEIRE.- Era nubeiro e apoderado e cobrador das rendas dos lugares do Marques de San Martiño na comarca de Vilalba. Usaba artes de nubeiro para reclamar os pagos ós que se retrasaban ou para aumentarlles a cota da renda, distribuindo os pedrazos asegún a sua comenencia.

EUSEBIO DE MEIRE.- Era "nubeiro" y apoderado y cobrador de las rentas de los lugares del Marques de San Martiño, en la comarca de Vilalba. Usaba artes de nubeiro para reclamar los pagos a los que se retrasaban o para aumentarles la cuota de la renta, distribuyendo los pedriscos según su conveniencia.

FACUNDO.- Tronante do que se fala na comarca de Chantada. Cando empeza a tronar di a xente:
" Xa esta aquí Facundo, que anda coas zocas polo mundo".

FACUNDO.- Genio de la tempestad que produce los truenos del que se habla en la comarca de Chantada. Cuando empieza a tronar la gente dice: "Ya está aquí Facundo, que anda con los zuecos por el mundo".

FUMIEIRA.- Dende unha fumieira máxica, feita nun buraco de toupa, ascenden os nubeiros ata as nubes.

FUMIEIRA.- Desde una humareda mágica, hecha en el agujero de un topo, asciende los "nubeiros" hasta las nubes.

LEVITACIÓN.-Os Nubeiros, Tronantes e Escoleres soben ata as nubes valéndose de Polvoriñas e Fumieiras, que son remuiños de aire creados polo mago.

LEVITACIÓN.- Los Nubeiros, Tronantes y Escoleres, suben hasta las nubes sirviéndose de Polvoriñas, y Fumieiras, que son remolinos de aire creados por el mago.

NUBEIRA.- Cando o nubeiro é unha muller, a choiva que produce é moito máis intensa e os tronos son femias. As nubeiras chamanlle mexonas.

NUBEIRA.- Cuando el "nubeiro" es una mujer, la lluvia que produce es mucho más intensa y los truenos son hembra. A las "nubeiras" se les llama meonas.

NUBEIRO.- Ser sobrenatural, pero as veces tamén humano, que se encarga de provocar as treboadas xeralmente para facer dano. Os seus poderes maléficos só se poden evitar recorrendo a un crego que o saiba esconxurar e tocando as campás.

NUBEIRO.- Ser sobrenatural, pero a veces también humano, que se encarga de provocar las tempestades generalmente para hacer daño. Sus poderes maléficos solo se pueden evitar recurriendo a un cura que los sepa esconjurar y tocando las campanas.

POLVORIÑA.- Outro xeito que teñen os nubeiros de subir as nubes. Fan un morico de terra, mexan nel e soben agarrados ó po que se levanta.

POLVORIÑA.- Otro modo que tienen los "nubeiros" de subir a las nubes. Hacen un montoncito de tierra, mean sobre el y suben agarrados al polvo que se levanta.

RENUBEIROS.- Son e asi se chaman os nubeiros dos Ancares.

RENUBEIROS.- Son y así se llamans los "nubeiros" de los Ancares.

TIO BERNARDO.- Tamén chamado o  Tronador; era Tronante da comarca de Melón e cobraba todolos anos media ola de viño a xada vecino por tornarlles o trono.

TIO BERNARDO:- También llamado el Tronador; era Tronante de la comarca de Melón, y cobraba todos los años media olla de vino a cada vecino por desviarles los truenos.

TIO ROQUE.- Este é un Tronante da comarca de Rairiz de Veiga, e dice del que anda polas nubes cun carro, co que causa o ruido dos tronos.

TIO ROQUE.- Este es un Tronante de la comarca de Rairiz de Veiga, y se dice de el que anda por las nubes con un carro con el que causa el ruido de los truenos.

ALMAS E CORPOS ERRANTES

ANDARIN.- Contan que hai anos, unha tal Carme, que estaba a lavar no río, sentíu un petar no chan forte e rítmico ó mesmo tempo. De súpeto ó runxir das silvas apareceu un home medio espido e en pantalons curtos, que alancando cara ela, e bufando coma un boi furioso, cruzou o río decontado, perdéndose na ramallada da outra veira.
Carme que así o contou, estaba convencida de que era un home que cometera un terrible pecado, e estaba condeado a andar ata a consumación dos séculos. Ningún a cría.
 
ANDARÍN.- Se cuenta que hace años, una tal Carmen, que estaba lavando en el río, sintió un golpeteo en el suelo fuerte y rítmico al mismo tiempo. De repente al crujido de las zarzas apareción un hombre medio desnudo y en pantalones cortos, que dando grandes zancadas hacia ella, y bufando como un buey furioso, cruzó rápidamente el río, perdiéndose entre el ramaje de la otra orilla.
Carmen, que así lo contó, estaba convencida de que se trataba de un hombre que había cometido un terrible pecado y estaba condenado a andar hasta la consumación de los siglos. Nadie la creía.
 
ESCRIBÁN ERRANTE.- En vida foi un escribán trampulleiro e avogado das silveiras. Ó morrer, nen S. Pedro abriulle a porta do ceo, e incruso o demo tampoco lle abriu a do inferno. Pediulle favor a Santo Antón, o cal ca aprobación de Deus, decidiron darlle outra oportunidade. Que volvese á terra en forma de vello esmoleiro, e se atopaba alguén que poidera dar fe dunha boa cousa que fixera, permitiríanlle entrar no ceo.
Dende entón a sua ánima anda entre as xentes sen acougo, pasando frío, e teimando entrar nas cociñas polas chemineas.
 
ESCRIBAN ERRANTE.- En vida fué un escribano tramposo y picapleitos. Al morir, ni S. Pedro le abrió las puertas del cielo, e incluso el demonio le abrió la del infierno. Le pidió favor a San Antón, el cual con la aprobación de Dios, decidieron darle otra opotunidad. Que volviese a la tierra en forma de viejo pordiosero, y si encontraba  a alguien que pudiera atestiguar de algún buen hecho que hiciera, le permitirían entrar en el cielo.
Desde entonces su ánima anda entre las gentes sin sosiego, pasando frío y obstinándose en entrar en las cocinas por las chimeneas.

FERREIRO.- O ferreiro é mago e alquimista, polo que tamén é maldito. Hai un ferreiro errante similar o escribán errante, ó que non queren no ceo nin no inferno, e que aparece na tradición oral galega.
 
FERREIRO.- El "ferreiro" es mago y alquimista, por lo que también es un maldito. Hay un "ferreiro" errante similar al escribán errante, al que no quieren ni en el cielo ni en el infierno, y que aparece en la tradición oral gallega.
 
MORTOS VIVOS.- Trátase de dous nobres galegos, que dende hai centos de anos saen na Compaña, pero van nela vivos, polo feito de que naceron sen conciencia e morreron sen ela. Terán que seguir nela ata que lles naza a conciencia e a razón.
Os homes da Xeración Nos, pensaban que, entre os caciques, a meirande parte deles, eran candidatos a seren mortos vivos.
 
MORTOS VIVOS.- Se trata de dos nobles gallegos, que desde hace cientos de años salen en la Compaña, pero van en ella vivos, por el hecho de que nacieron sin conciencia y murieron sin ella. Tendrán que seguir en ella hasta que tengan conciencia y razón.
Los hombres de la Xeración Nos, pensaban que entre los caciques, la mayor parte de ellos, eran candidatos a ser muertos vivos.

RUÍN.- É a ánima dun morto condeado ó Inferno. Se o corpo se lle amortalla cun hábito bendito, non pode entrar alí, e terá que andar penando polo mundo, o cal se lle fai insoportable.
Hai que sacalo desa vestimenta que lle impide ir alá, hai que Rachar o Hábito. Para elo ten que buscar un vivo que se preste a facelo.
 
RUÍN.- Es el ánima de un muerto condenado al Infierno. Si el cuerpo se amortaja con un hábito bendito, no puede entrar allí, y tendrá que andar penando por el mundo, lo cual le resulta insoportable.
Hay que sacarle esa vestimenta que le impide ir allá, hay que "Rachar o Hábito". Para ello tiene que encontrar un vivo que se preste ha hacerlo.

XAN DE OUTEIRO.-É protagonista de moitos contos populares galegos. É un persoaxe moi lonxevo, xogador, larpeiro, bebedor e unhas veces e parvo e outras listo. Segundo o P. Feixoo, viviu case cento cincuenta anos.
 
XAN DE OUTEIRO.- Es el protagonista de muchos cuentos populares gallegos. Es un personaje muy longevo, jugador, goloso, bebedor y unas veces es tonto y otras listo. Según el Padre Fejoó, vivió case ciento cicuenta años.
 
XAN SOLDADO.- Tamén e protagonista de moitos contos de tradición oral nos cales adoita a burlarse do Demo e tamén de S. Pedro, saindo vencedor dos combates verbais máis inverosímiles, de tal xeito que nin o Demo nin S. Pedro, son capaces de atraelo nin ó Inferno nin ó Ceo.
 
XAN SOLDADO.- También es el protagonista de muchos cuentos de tradiciójn oral en los cuales acostumbra a burlarse del Demonio y también de San Pedro, saliendo vencedor de los combates verbales más inverosímiles, de tal manera que ni el Demonio ni San Pedro, son capaces de atraerlo ni al Infierno ni al Cielo.

XUDEU ERRANTE.- Mito Universal, do que tamen existen noticias na Galiza. A sua maldición foi debida a que rexeitou darlle acubillo a Xesús na sua casa, chegando a votalo da mesma de malas maneiras. Dende aquel intre, o xudeu que era zapateiro, quedou condeado a vagar polo mundo polos séculos dos séculos, sen poder morrer nin ir o Ceo nin ó Inferno.
 
XUDEU ERRANTE.- Mito Universal, del que también existen noticias en Galicia. Su maldición fué debida a que rechazó darle abrigo a Jesús en su casa, llegando incluso a hecharlo de malos modos. Desde aquel momento, el judio que era zapatero, quedó condenado a vagar por el mundo por los siglos de los siglos, sin poder morir ni entrar en el Cielo ni en el Infierno.

martes, 24 de noviembre de 2015

DEUSES GALAICOS

 
Entre as antigas deidades que adoraban os nosos devanceiros, moitas delas  ficaron perpetuadas en lápidas votivas, polas cales coñecemos os seus nomes.
Recibiron tamén culto os deuses do panteón romano.
Pero maiormente, os noso antergos personificaron e adoraron ás augas do mar, dos rios, dos lagos e das fontes, das fragas, dos montes, dos cumios e das penas como deuses representativos da natureza.
Asemade, crearon ademáis outras divindades secundarias nos castros, tan abondosos no país galego.
 
Entre las antiguas deidades que adoraban nuestros antepasados, muchas de ellas quedaron perpetuadas en lápidas votivas, por las cuales conocemos sus nombres.
También recibieron culto los dioses del panteón romano.
Pero mayormente, nuestros antiguos personificaron y adoraron las aguas del mar, de los ríos, de los lagos y de las fuentes, de los bosques, de los montes, de las cumbres y de las peñas como dioses representativos de la naturaliza.
Por otra parte, crearon además otras divinidades secundarias en los castros, tan abundantes en el país gallego.
 
AEXIAMUNIAECO. - Nome dunha deidade celta que aparece nunha lámina de bronce achada no século XVIII, na comarca de Viana do Bolo. Estamos diante dun voto feito ó deus "Aegiamuniaeco", divindade céltica que a teor do que a inscripción di recibía entre os celtas galegos un nome que significaba xinete guerreiro, benéfico, fortecedor, ou restablecedor da saúde.
 
AEXIAMUNIAECO.- Nombre de una deidad celta que aparece en una lámina de bronce hallada en el siglo XVIII, en la comarca de Viana do Bolo. Estamos delante de un voto hecho al dios "Aegiamuniaco", divinidad céltica que a tenor de lo que la inscripción dice recibía entre los celtas gallegos un nombre que significaba jinete guerrero, benéfico, fortalecedor, o restablecedor de la salud.

ANTÚBEL - Antigo deus dos galaicos que se cre foi unha variante de Endovelico, considerándoo como introducido polos fenicios en Galiza, representando o sol, ou sexa, o principio xerador.
 
ANTÚBEL.- Antiguo dios de los galaicos que se cree fué una variante de Endovélico, considerándolo como introducido por los fenicios en Galicia, representando al sol, o sea, su principio generador.

BANDIA- Deidade secundaria e benéfica  da mitoloxía galaica, protectora das augas termais. Vivía na noite e protexía os camiñantes á luz da lúa.
 
BANDIA.- Deidad secundaria y benéfica de la mitología galaica, protectora de las aguas terrmales. Vivía en la noche y protegía a los caminantes a la luz de la luna.

BANDUA- Divindade galaica dos tempos prehistóricos. Na inscripción dunha lápida romana, dáselle a Bandua o carácter de deus da guerra, xa chamándolle deus das bandeiras, ou mesmo facéndoo compañeiro de Marte.
Porén hai autores que pola contra, ven nesta deidade un deus feminino, pois Bandea en idioma gaélico significa deusa.
Algunhos deles ven nela polos seus atributos, unha divindade da guerra, ó xeito dunha valkiria.
 

BANDUA.- Divinidad galaica de los tiempos prehistóricos. En la inscripción de una lápida romana, se le da a Bandua el carácter de dios de la guerra, bien llamándole dios de las banderas, o incluso haciéndolo compañero de Marte.
Sin embargo hay autores que por el contrario, ven en esta deidad un dios femenino, pues Bandea en idioma gaélico significa diosa.
Algunos de ellos ven en ella por sus atributos, una divinidad de la guerra, a la manera de una valkiria.

BARAECO- Deidade mitolóxica dos antigos galaicos. O seu nome aparece inscrito co de Rauveana nunha lápida atopada na terra dos gigurros.
 
BARAECO.- Deidad mitológica de los antiguos galaicos. Su nombre aparece inscrito con el de Rauveana en una lápida encontrada en tierra de los gigurros.
 
COSO.- Deus da guerra dos pobos do Noroeste (Galaicos, Astures e Cántabros).
Estrabón asimilouno ó deus Marte, e segundo el os habitantes desa zona sacrificaban a Coso, carbitos, cabalos e incruso prisioneiros de guerra.
Os guerreiros constituian unha irmandade que se xuntaba en banquetes rituais, aos que non poderían asistir os que non foran membros e neles sacrificaríanse os nemigos prisioneiros, con obxeto de apropiarse da sua potencialidade bélica.
 
COSO.- Dios de la guerra de los pueblos del Noroeste (Galaicos, Astures y Cántabros).
Estrab´´on lo asimiló al dios Marte, y según el los habitantes de esa zona sacrificaban a Coso, cabritos, caballos e incluso prisioneros de guerra.
Los guerreros constituían una hermandad que se juntaba en banquetes rituales, a los que no podrían asistir los que no fueran miembros y en ellos se sacrificarían a los prisioneros enemigos, con el propósito de apropiarse de su potencialidad bélica.
 
EIDUORIO.- Deus indíxena que se atopa vencellado no país galaico a tradicions populares e de abondo curiosas. Nunha lápida votiva romana, o deus Eiduorio está asimilado a Hermes, pola condición que este posuía de protector do comercio e dos camiñantes.
 
EIDUORIO.- Dios indígena que se encuentra vinculado en el país galaico a tradiciones populares bastante curiosas. En una lápida votiva romana, el dios Eiduorio está asimilado a Hermes, por la condición que este poseía de protector del comercio y de los caminantes.

ENDO.- Deus mitolóxico celto-galaico en sentido abstracto. Era o deus dos castros, pois estes serviron tamén de templo e tiveron unha divindade que velaba polos seus habitantes e polo seu destino.
 
ENDO.- Dios mitológico celto-galaico en sentido abstracto. Era el dios de los castros, dado que estes sirvieron también de templo y tuvieron una divinidad que velaba por sus habitantes y su destino.
 
ENDOVÉLICO.- Divindade da mitoloxía celtiberica considerada parte da tríada superior dos antigos galaicos. Algúns eruditos considérano o deus máis importante, e outros teñeno por médico celestial contra as feridas das saetas, non faltando os que asimilan con Marte. Murguia sostén que Endovélico é a divindade suprema da mitoloxía galaica, que na Galiza tivo grande extensión o seu culto e grande arraigamento.
 
 
ENDOVÉLICO.- Divinidad de la mitológica celtibérica considerada parte de la tríada superior de los antiguos galaicos. Algunos eruditos lo consideran el dios más importante, y otros lo tienen por médico celestial contra las heridas de las flechas, no faltando los que lo asimilan a Marte. Murguia sostiene que Endovélico es la divinidad suprema de la mitología galaica, y que en Galicia su culto tuvo gran extensión y arraigo.
 
LUG.-  É un deus "sen función", porque ten todas as funcions, se ben non se considera o deus supremo. Polo feito de exercer todas as funcions é tamén coñecido como o múltiple artesan da mitoloxía celta, non somente porque está enriba da xerarquía, senon porque asemade é pancéltico: é unha desas raras divindades que, polo que sabemos dos pobos celtas, podemos atopar en todos os panteons.
 
LUG.- Es un dios "sin función", porque tiene todas las funciones,si bien no se considera el dios supremo. Por el hecho de ejercer todas las funciones es también conocido como el múltiple artesano de la mitología celta, no solamente porque está en lo alto de la jerarquía, sino porque asimismo es pancéltico: es una de esas raras divinidades que, por lo que sabemos de los pueblos celtas, podemos encontrar en todos los panteones.

LUCOUBO.- Deus indíxena ó cal adicouselle unha ara celto-romana atopada no concello de Outeiro de Rei.
 
LUCOUBO.- Dios indígena al cual se le dedicó un ara celto-romana encontrada en el municipio de Outeiro de Rei.

MANES.- Deuses infernais. Sombras dos mortos.
 
MANES.- Dioses infernales. Sombras de los muertos.

NAVIA.- Deusa precéltica indoeuropea. Considérase unha deusa da fertilidade. Atopáronse ofrendas de espadas na sua honra nos cauces dos rios.
O seu nome atópase por todo o noroeste da península ibérica co nome de Nauia ( o norde do Miño), ou a sua variante Nabia (no sul), con mais de vinte epígrafes documentando o seu culto na área que inclúe a Galaicos, Lusitanos e Astures. Os adicantes son todos indíxenas, tal e como reflexa a sua antroponimia e como acontece no resto das divindades da zona.
 
NAVIA.- Diosa precéltica indoeuropea. Se considera una diosa de la fertilidad. Se encontraron ofrendas de espadas en su honor en los cauces de los ríos.
Su nombre se encuentra por todo el noroeste de la península ibérica con el nombre de Nauia ( al norte del Miño), o su variante Nabia ( al sur), con más de veinte epígrafes documentando su culto en el área que incluye a Galaicos, Lusitanos y Astures. Los ofrendantes son todos indígenas, tal y como refleja la antroponimia y como sucede con el resto de las divinidades de la zona.
 
TAMEOBRIGO.- Deus protector dos doentes e acompañante dos defuntos.
 
TAMEOBRIGO.- Dios protector de los enfermos y acompañante de los difuntos.

TUSIOS.- Deuses secundarios entre os celtas.
 
TUSIOS.- Dioses secundarios entre los celtas.


lunes, 23 de noviembre de 2015

PERSOAXES MÍTICOS DE ORIXE GRECOLATINO

ANFÍLOCO: Heroi troiano, compañeiro de Teucro, que fundou a cidade de Auria (Ourense).
 
ANFÍLOCO.- Héroe troyano, compañero de Teucro, que fundó la ciudad de Auria (Ourense)

CRUÑA: Nome da primeira muller que respostou a chamada de Hércules, despois de éste matar o xigante Xerión; co fin de repoboar a península da Torre, polo que o própio Hércules decidiu que a cidade se chamara Crunia.
 
CRUÑA.- Nombre de la primera mujer que respondió a la llamada de Hércules, después de que este matara al gigante Gerión; con el fin de repoblar la península de la Torre, por lo que el propio Hércules, decidió que la ciudad se llamara Crunia.

HÉRCULES: Na Historia Mítica da Coruña, dise que o heroi grego Hércules chegou navegando nunha copa de ouro para loitar con Xerión, gardián dos Infernos de triple corpo e contra o seu can Ortro, ao cal venceu e enterrou. Deseguida, enriba da cabeza de Xerión construiu a Torre de Hércules, tamén chamada de Breogán.
 
HÉRCULES.- En la Historia Mítica de A Coruña, se dice que el héroe griego Hércules, llegó navegando  en una copa de oro para luchar con Gerión, guardían de los infiernos, de triple cuerpo y contra su perro Ortro, al cual venció y enterró. Enseguida, encima de la cabeza de Gerión, construyó la Torre de Hércules, también llamada de Breogán.
 
IRIA FLAVIA: Cidade fundada por sobrevivintes da Guerra de Troia que chegaron xunto con Teucro. A ela chegou o corpo do Apóstolo Santiago. Nela naceu Prisciliano e nela tamén practicáronse as relixións orientais. Perdeu importancia pola competencia de Compostela na Idade Media.
 
IRIA FLAVIA.- Ciudad fundada por sobrevivientes de la Guerra de Troya que llegaron con Teucro. A ella llegó el cuerpo del Apostol Santiago. En ella nació Prisciliano y en ella también se practicaron religiones orientales. Perdió importancia por la competencia de Compostela en la Edad Media.

NOÉ E NOELA: Segundo a lenda, tralo diluvio a Arca de Noé apousou no Barbanza e coa sua filla Noela fundou a cidade de Noia.
 
NOÉ Y NOELA.- Según la leyenda, después del diluvio el Arca de Noé se posó en el Barbanza y con su hija Noela, fundó la ciudad de Noya.

TEUCRO: Na Guerra de Troia foi o mellor arqueiro dos gregos vencendo a moitos herois troianos. Con Ulises entrou co cabalo de madeira na cidade. Era irmán de Aiax que morreu en esta guerra. Ó remate da mesma foi repudiado polo seu pai por non haber sabido vingar a súa morte, polo que desterrado viaxou por todo o Mediterráneo e percorreu as costas da península Ibérica, chegando a Galiza onde fundou a cidade de Hellenos, ou sexa Pontevedra, a cal ten como lema "Fundoute Teucro Valente".
 
TEUCRO.- En la Guerra de Troya, fué el mejor arquero de los griegos, venciendo a muchos héroes troyanos. Con Ulises entró con el caballo de madera en la ciudad. Era hermano de Ajax que murió en esta guerra. Al final de la misma fué repudiado por su padre por no haber sabido vengar su muerte, por ,lo que desterrado viajó por todo el Mediterráneo y recorrió las costas de la Peníncula Ibérica, llegando a Galicia, donde fundó la ciudad de Helenos, o sea Pontevedra, la cual tiene como lema " Te fundó Teucro Valiente".

TYDE: Outro heroi da Guerra de Troia. Diómedes anoxado pola infidelidade da súa muller, fuxe da súa Terra, chegando ás costas de Galiza onde na lembranza do seu pai fundou a cidade de Tyde, hoxe chamada Tui.
 

TYDE.- Otro héroe de la Guerra de Troya. Diómedes enojado por la infidelidad de su mujer huye de su tierra, llegando a las costas de Galicia donde en recuerdo de su padre fundó la ciudad de Tyde, hoy llamada Tui.

XERIÓN: Rei da illa Eritia, e Deus dos mortos e gardián das portas do Inferno. Era un xigante con tres corpos e tres cabezas, acompañando un can de sete cabezas, Ortro; e tiña tamén un gran rabaño de vacas.
Domiñaba no território dos Ártabros, tamén chamado o País dos Mortos.
Hércules acudiu a dito País loitando contra Xerión, e matándoo.  De seguida fundou a cidade da Coruña, e levou o rabaño de Xerión para o seu País.
 
XERIÓN.- Rey de la isla Etiria, y Dios de los muertos y guardián de las puertas del Infierno. Era un gigante con tres cuerpos y tres cabezas, acompañado de un perro de siete cabezas, Ortro; y tenía también un gran rebaño de vacas.
Dominaba el territorio de los Ártabros, también llamado el Pais de los Muertos.
Hércules acudió a dicho País, luchando contra Gerión y matándolo. Seguidamente fundó la ciudad de A Coruña, y se llevó el rebaño de Gerión para su País.